چكيدهء بحث بر خلاف نظريهء حكيم صدرالمتألّهين ايمان معادل شناخت نيست . قطعاً شيطان داراى شناخت و معرفت كامل بود و خدا را به خوبى مىشناخت ، ولى با اين حال ، مؤمن نبود ؛ زيرا تسليم و انقياد نداشت . ايمان عبارت است از شناختِ همراه با اذعان ، تسليم و انقياد . ايمان دفعىِ ناشى از بيم و هراس ، مؤثّر و سودمند نيست و به منزلهء نوش دارويى پس از مرگ سهراب است . بنابراين ، برگشت استدلال در اصطلاح منطق ، به قياس استثنايى است ، بدين‌گونه : اگر ايمان صرفاً معرفت و شناخت باشد ، لازم مىآيد فرعون قبل از مرگ ايمان داشته باشد ، ليكن تالى ( ايمان فرعون قبل از مرگ ) باطل است ، پس مقدّم ( شناخت معادل ايمان ) نيز باطل خواهد بود . رابطهء مفهوم ايمان و اسلام با آنچه بيان كرديم ، روشن شد كه ايمان ، تركيبى از دو عنصر شناخت و تسليم است و نقش خضوع و تسليم در شكل‌گيرى ايمان ، به مراتب بيش‌تر از نقش شناخت و معرفت است . امّا فرق مفهوم ايمان و اسلام : فرق ايمان و اسلام اين است كه از كلمهء ايمان ، مفهوم تسليم و خضوع ، به ذهن نمىآيد ؛ ليكن به صرف استعمال لفظ اسلام ، مفهوم تسليم به ذهن متبادر مىگردد كه طبعاً با نوعى معرفت نيز همراه است ؛ زيرا تسليم بدون شناخت ، خضوع قلبى به همراه ندارد و قهراً داراى اثر نيست . امام على عليه السلام در بيان معناى اسلام مىفرمايد : لأنسِبَنَّ الإسلامَ نِسبةً لَم يَنسِبْها أحَدٌ قَبلي . الإسْلامُ هُوَ التَّسليمُ ، و التَّسليمُ هُوَ اليَقِينُ ، وَ اليَقينُ هُوَ التَّصديقُ ، و التَّصديقُ هُوَ